Veelgestelde vragen over de Azteken

De Azteken leefden in de centrale hooglanden van Mexico, in de regio die bekendstaat als Meso-Amerika. Rond het jaar 1300 stichtten zij hun rijk, dat bleef bestaan tot 1521, toen de Spaanse conquistador Hernán Cortés hun hoofdstad Tenochtitlan veroverde. Het Azteekse rijk strekte zich uit over honderden kilometers: van de Golf van Mexico tot de Stille Oceaan en van de bergen rond Tenochtitlan tot de jungles van Midden-Amerika.

De Azteken spraken Nahuatl. Tegenwoordig spreken nog steeds meer dan anderhalf miljoen mensen deze taal, waaronder afstammelingen van de Azteken in Mexico en leden van de Chicano-gemeenschap in de Verenigde Staten. Dit zijn Amerikanen met een Mexicaanse achtergrond die Nahuatl gebruiken als symbool van culturele identiteit en trots op hun inheemse wortels.

Op het hoogtepunt van het Azteekse rijk woonden er ongeveer 200.000 mensen in de hoofdstad Tenochtitlan. Daarmee was het een van de grootste steden ter wereld en groter dan de meeste Europese steden uit die tijd. De totale bevolking van het Azteekse rijk wordt geschat op tussen de vijf en zes miljoen mensen. Na de Spaanse verovering en de verwoestende verspreiding van Europese ziektes zoals pokken stortte de bevolking echter binnen enkele decennia dramatisch in.
 

Het woord ‘Azteken’ is bedacht door Europese onderzoekers; de mensen zelf gebruikten deze naam nooit. De inwoners van Tenochtitlan noemden zichzelf de Mexica, waar ook de naam Mexico van is afgeleid. Volgens een legende kwamen zij oorspronkelijk uit een plaats genaamd Aztlan. Daaruit ontstond later de Europese benaming ‘Azteken’.

De Maya’s en de Azteken worden vaak met elkaar verward, maar het waren verschillende beschavingen. De Maya’s leefden in het zuiden van Mexico en in Midden-Amerika, terwijl de Azteken over centraal Mexico heersten. De Maya-beschaving ontstond bovendien veel eerder: rond 2000 voor Christus, terwijl het Azteekse rijk pas in de veertiende eeuw opkwam.

Beide beschavingen beschikten over een kalender, maar hun systemen verschilden van elkaar. Ook op het gebied van schrift waren er verschillen: de Maya’s gebruikten hiërogliefen, terwijl de Azteken een pictografisch schrift gebruikten.

Ja, de Azteken gebruikten een pictografisch schrift, waarbij informatie werd weergegeven met afbeeldingen in plaats van letters. Daarnaast maakten zij codices: handgemaakte boeken met historische, religieuze en astronomische informatie. Ook beschikten de Azteken over een geavanceerd kalendersysteem.

De Zonnesteen, een grote ronde steen vol inscripties, werd gebruikt om de tijd te meten, belangrijke feestdagen vast te stellen en landbouwcycli zoals zaaien en oogsten te begeleiden. Voor de Azteken was tijd geen abstract begrip, maar iets levends dat geboren werd, groeide, verviel en opnieuw geboren werd. (Lees hier meer over de Zonnensteen).
 

Toen de Spanjaarden arriveerden, wilden zij hun invasie rechtvaardigen. Een van de manieren waarop zij dat deden, was door de Azteken en andere inheemse volken af te schilderen als bloeddorstige barbaren. Hierdoor werden verhalen over Azteekse praktijken, zoals mensenoffers, vaak sterk overdreven.

Een koloniale bron beweerde bijvoorbeeld dat tijdens de inhuldiging van een Azteekse heerser 80.000 mensen zouden zijn geofferd. Dat zou betekenen dat er gedurende vier dagen iedere minuut vijftien mensen werden gedood, een onwaarschijnlijk hoog aantal. Zulke verhalen maakten deel uit van Spaanse propaganda om de verovering te legitimeren.

Archeologisch onderzoek laat een ander beeld zien. In het heilige gebied rond de Templo Mayor zijn menselijke resten gevonden, maar de aantallen wijzen op enkele honderden personen en niet op de duizenden waarover Spaanse bronnen spreken. Onderzoekers proberen nog steeds vast te stellen of het gaat om krijgsgevangenen of inwoners van Tenochtitlan. Duidelijk is wel dat mensenoffers voorkwamen, maar dat de omvang ervan sterk is overdreven door koloniale propaganda.

Zoals veel oude beschavingen geloofden de Azteken in meerdere goden. Daarnaast beschouwden zij de natuur als heilig. Bergen, grotten, meren en zelfs planten werden gezien als goddelijk en speelden een belangrijke rol in hun rituelen.

Na de Spaanse verovering werd de inheemse bevolking gedwongen zich tot het christendom te bekeren. In de loop van de tijd vermengden eeuwenoude Azteekse rituelen zich met katholieke gebruiken, waardoor een nieuwe vorm van religie ontstond. De meeste afstammelingen van de Azteken zijn tegenwoordig katholiek, maar hun geloof bevat nog steeds veel elementen uit oude inheemse tradities.
 

Meer dan je misschien denkt. De Azteken behoorden tot de eerste volkeren die cacao verbouwden, al gebruikten de Maya’s dit product nog eerder. De Azteken dronken cacao als een bittere, gekruide drank en gebruikten cacaobonen zelfs als betaalmiddel. Pas nadat de Spanjaarden cacao naar Europa brachten, werd er suiker aan toegevoegd en ontstond de chocolade zoals wij die nu kennen. (Wil je meer hierover weten? Lees  het wereldverhaal over de Azteken en cacao).

Veel alledaagse woorden zijn bovendien afkomstig uit het Nahuatl, zoals tomaat, avocado, chocolade en chilipeper. Ook de Azteekse Zonnesteen is uitgegroeid tot een wereldwijd cultureel symbool dat terugkomt in kunst, tatoeages en populaire cultuur.
 

In 1521 veroverde de Spaanse conquistador Hernán Cortés de Azteekse hoofdstad Tenochtitlan, waarmee een einde kwam aan het rijk. De ondergang verliep snel en was verwoestend. De Spanjaarden handelden niet alleen, maar sloten bondgenootschappen met lokale groepen die zich tegen het Azteekse gezag verzetten.

Samen met hun superieure wapens en de verspreiding van Europese ziektes zoals pokken, waartegen de Azteken geen weerstand hadden, leidde dit binnen twee jaar tot de ineenstorting van het rijk.

Na de verovering vernietigden de Spanjaarden systematisch Azteekse tempels en bouwden zij hun eigen gebouwen erbovenop. De stenen van de Templo Mayor, de belangrijkste tempel van de Azteken, werden gebruikt voor de bouw van de grote kathedraal van Mexico-Stad, die er vandaag nog steeds staat.

Maar daar eindigt het verhaal niet. In 1978 ontdekten bouwvakkers vlak naast de kathedraal een enorme steen met daarop de godin Coyolxauhqui. Hierdoor werd duidelijk dat de Templo Mayor nog altijd onder de stad begraven lag. Sindsdien hebben archeologen honderdduizenden voorwerpen opgegraven. Wie vandaag door het centrum van Mexico-Stad loopt, wandelt letterlijk boven op de resten van Tenochtitlan.

Het Azteekse rijk bestaat niet meer, maar hun afstammelingen leven nog altijd. Tegenwoordig spreken ongeveer anderhalf miljoen mensen Nahuatl, de taal van de Azteken. Veel inheemse gemeenschappen in Mexico onderhouden nog steeds tradities en rituelen die teruggaan op Azteekse gebruiken. De taal en cultuur van de Azteken leven voort, niet alleen in Mexico, maar over de hele wereld.

Onze kennis van de Azteken is gebaseerd op verschillende bronnen: inheemse boeken en codices, Europese koloniale verslagen, archeologisch onderzoek en vergelijkingen met hedendaagse inheemse culturen.

Het is belangrijk om te beseffen dat veel koloniale bronnen door de Spanjaarden zijn geschreven om hun verovering te rechtvaardigen. Historici vergelijken daarom verschillende soorten bronnen zorgvuldig met elkaar om een zo betrouwbaar mogelijk beeld van de Azteken te krijgen.

Zeker niet. Tot op de dag van vandaag worden er in Mexico-Stad voortdurend nieuwe ontdekkingen gedaan. Archeologen graven nog steeds rond de Templo Mayor en doen regelmatig spectaculaire vondsten.

Hoeveel we ook al weten over de Azteken, er valt nog ontzettend veel te ontdekken. Onze kennis van deze beschaving blijft zich voortdurend ontwikkelen.