1

Wereldmuseum Leiden deelt toekomstplannen tijdens Townhall Meeting

Ruim twee jaar na de vorige editie opende Wereldmuseum Leiden dinsdagavond 17 november opnieuw de deuren voor een tweede Townhall Meeting. Onder het motto ‘Het museum verandert – verander jij met ons mee?’ 

Ruim twee jaar na de vorige editie opende Wereldmuseum Leiden dinsdagavond 17 november opnieuw de deuren voor een tweede Townhall Meeting. Onder het motto ‘Het museum verandert – verander jij met ons mee?’ lieten inhoudelijk directeur Wayne Modest, tentoonstellingsmaker Rik Herder en hoofd realisatie Cindy Zalm, aan bezoekers zien hoe het museum de komende verandert: van een volkenkundig museum naar een museum toegankelijk voor alle bezoekers, verrassende nieuwe permanente tentoonstellingen, meer groen en tentoonstellingen die linken aan maatschappelijke discussies terwijl bezoekers genieten van bijzondere objecten. Tijdens de verbouwing komt er zelfs meer museum bij! In het huidige Boerhaavegebouw openen we het Wereldatelier, een nieuwe plek waar families samen kunnen kijken, maken en beleven. Samen met de nieuwe Wereldtuin groeit het terrein uit tot een levendige museumcampus, met meer ruimte voor verwondering, ontmoeting en nieuwe verhalen.

Terugblik: wat is er gedaan met de input van 2024?

Directeur Wayne Modest opende de avond met een terugblik op de Townhall van september 2024. Het museum heeft sindsdien met veel verschillende groepen gesproken en er is geluisterd en bijgestuurd. Wat Modest toen verraste: de bezoekers spraken minder over objecten en tentoonstellingen dan verwacht, en vooral over de rol van het museum in een samenleving die worstelt met verschil.

Modest benadrukte dat het museum zich blijft zien als kennisinstelling in een universiteitsstad. Een kernbegrip voor het nieuwe museum is wereldburgerschap. Daarover ging hij in gesprek met de zaal. Wat betekent het als je de wereld wilt laten zien met een collectie van 450.000 objecten? Op zijn vraag wat ‘het museum teruggeven aan de mensen’ voor hen betekent, antwoordden bezoekers met woorden als ‘toegankelijkheid’ en ‘een museum van iedereen’.

Wereldmuseum wil laten zien dat de kunst(geschiedenis) groter is dan de westerse canon, en mensen en natuur niet los van elkaar staan. ‘criticism helps us to do our work better’, zei hij. Hij nodigde de aanwezigen uit om ook kritische vragen te stellen.

‘Elke zaal een eigen wereld’ 

Tentoonstellingsmaker Rik Herder gaf een eerste inkijk in de nieuwe zalen. De huidige opstelling dateert uit 2000 en de zalen lijken op elkaar. In het nieuwe museum moet elke zaal een eigen wereld worden: soms vol en levendig, soms stil en verstild. Er komen meer verhalen, fotografie, kunst, kleur, video en interactie. Ook pakt het museum de klacht aan die het vaakst te horen krijgt: dat het er te donker is. Vanwege de kwetsbare objecten blijft dat een uitdaging. Wel worden teksten leesbaarder en wordt het museum beter toegankelijk, ook voor mensen die slecht zien of horen. 

Herder lichtte drie van de grootste nieuwe tentoonstellingen toe (alle titels zijn nog werktitels): 

  • Wereldgeschiedenissen brengt verhalen en objecten uit de hele wereld samen. Het laat zien hoe mensen geschiedenis doorgeven: niet alleen in boeken, maar ook door zang, dans en schilderkunst. 
  • More than Human gaat over hoe we leven als mensen in relatie tot de natuur   
  • Global Art & Design laat zien dat het modernisme van de twintigste eeuw niet gecreëerd is door het westen, maar altijd is gevormd door mensen over de hele wereld. In de nieuwe opstelling staan daarom onder meer schilderijen uit West-Afrika en mode uit India. 

Aanvullend met de tuin en meerdere nieuwe tentoonstellingen wordt het museumterrein een geheel als een campus. Er komt een tentoonstelling genaamd Boombox dat gaat over geluid en sound art, er komt een tentoonstelling over thuis en plek, genaamd World Making en in Our Story wordt de geschiedenis van het museum zelf verteld. In het souterrain komt Spotlight, een kleine zaal met de mooiste en meest kwetsbare stukken uit de collectie, zoals textiel, originele foto’s en prenten. 

Helemaal nieuw is het Wereldatelier voor families, vooraan op het terrein. Kinderen en ouders laten zich daar inspireren door de collectie en gaan daarna aan de slag met bouwen en maken. Er komt ook een plek voor de allerkleinsten en een picknickplek 

 

Tijdens de verbouwing blijft het museum open. Begin 2027 opent een nieuwe evenementenzaal en komt er een tijdelijke entree, tegelijkertijd opent op 18 februari de nieuwe tentoonstelling Wax-prints Wereldwijd. 
Wax-prints Wereldwijd | Wereldmuseum Leiden

Townhall
Een impressie van de Townhall Meeting © Willem de Kam

Nieuw collectiecentrum in Rotterdam 

Cindy Zalm, hoofd realisatie, presenteerde de plannen voor een nieuw collectiecentrum. Het museum kan maar een klein deel van zijn collectie tonen. De rest is verspreid over depots in vier steden. De gemeente Rotterdam bouwt in de Alexanderpolder een nieuw depot ter vervanging van het huidige gemeentelijke depot, dat ruim 45 jaar oud is. Wereldmuseum wordt voor zo’n 60 procent huurder en brengt daar de Rotterdamse Wereldmuseumcollectie en de Rijkscollectie samen. 

Het gebouw staat in een woonwijk en niet op een bedrijventerrein, en wordt een van de duurzaamste depots van Nederland. Achter een gesloten deel, waar de objecten koel en donker worden bewaard, komt een transparante voorkant. Daar ontvangt het museum onderzoekers, kunstenaars, buurtbewoners en nazaten van de gemeenschappen die de objecten ooit maakten. Bijzonder is een ruimte waar herkomstgemeenschappen rituelen met de collectie kunnen uitvoeren, zoals smudging (verbranden van kruiden of harsen om objecten of mensen te reinigen), offers en zelfs vuur. De geplande verhuizing van de collectie is in 2030. 

Een bezoeker vroeg of het depot net als het Depot Boijmans Van Beuningen vrij te bezoeken wordt. Dat is niet het plan. Bezoekers zijn welkom op afspraak en met een doel, zoals studie of inspiratie. Het museum kiest bewust voor kwaliteit boven aantallen. 

1.
Artistieke impressie van het nieuwe collectiecentrum © DP6 architectuurstudio en De Unie Architecten

De Wereldtuin: groene oase in een versteende stad  

Het nieuwe museum krijgt een nieuwe tuin, de Wereldtuin, met minder steen, meer groen en speelplekken. De tuin moet een plek worden voor alle Leidenaren en de drempel naar het museum verlagen. Daarnaast moet de tuin de leefbaarheid van Leiden verhogen en de temperatuur verlagen.  

Voor de tuin is een kapvergunning aangevraagd omdat er mogelijk bomen plaats moeten maken voor nieuw groen. 

Verschillende perspectieven op de tuin werden gedeeld. Verschillende bezoekers maken zich zorgen over de aangevraagde kapvergunning. De vergunning is aangevraagd omdat er mogelijk bomen plaats moeten maken voor nieuw groen. De vraag was waarom het ontwerp niet uitgaat van de bestaande bomen. Het antwoord op deze vraag is dat de vergunning voor negentien bomen is aangevraagd voor de zekerheid. Het museum hoopt twee of drie kersenbomen te behouden en plant ruim veertig nieuwe bomen terug, waaronder kersenbloesems. 

Het eerste onderzoek gaf aan dat de bomen niet gezond waren. Volgens nieuwe adviezen bleek dat de bomen langer kunnen leven, maar verplanten zouden de meeste bomen, waaronder de kersenbloesems, niet overleven. Hoofd organisatie en diensten, Miep, die sinds 2000 bij het museum werkt, gaf aan dat er al langer aan het ontwerp wordt gewerkt en nog steeds wordt bijgesteld met behulp van nieuw opgedane kennis. Het doel is om een Een tuin te creëren die toegankelijk moet zijn voor rolstoelen en rollators en aansluit op het museum, om dit te bereiken kan niet alles blijven staan. Zij geeft aan op de lange termijn graag in gesprek te blijven met betrokkenen. Modest zegde toe dat het museum de kritiek serieus neemt en zijn best doet om zoveel mogelijk bomen te sparen.  

Impressie
Impressie van de toekomstige Wereldtuin ©LOLA Landscape Architects

Vragen uit de zaal 

Een student vroeg hoe het museum voorkomt dat Inheemse verhalen door een westerse lens worden verteld. Modest gaf toe dat je nooit helemaal voor een ander kunt spreken. Daarom werkt het museum met een adviesraad met onder anderen Inheemse adviseurs uit de Verenigde Staten en Nieuw-Zeeland en een Braziliaanse onderzoeker van onder andere Inheemse kennis en de meer dan menselijk. 

Op de vraag hoe het museum zich verhoudt tot Leiden zelf, vertelde Modest dat er in Our Story ruimte komt voor Leidse verhalen, verzamelaars en onderzoek. Ook moet het museum een gastvrije plek worden voor de stad die voor iedereen beschikbaar is om samen te komen.  

‘Blijf kritisch, kom terug’ 

Modest sloot de avond af met een oproep om verwondering terug te brengen. Elke bezoeker zou het museum moeten verlaten met de vraag ‘wat als?’. Aan de aanwezigen vroeg hij om in contact te blijven: ‘Blijf kritisch, kom terug. We willen dit gebruiken om relaties op te bouwen.’