Luster - Hang naar glans short
Tijdens de Ilkhanid-dynastie (13e en 14e eeuw) schitterden iriserende tegels op moskeeën, heiligdommen en paleizen in het voormalig Perzië (nu Iran). Achter hun glans schuilt geavanceerde technologische kennis. Nieuw onderzoek laat zien dat deze tegels soms als puzzelstukken werden hergebruikt en dat hun motieven nog altijd kunstenaars in Iran inspireren.
Schitterende glans
Deze tegel (30 × 29 cm) is bedekt met luster, een glazuurtechniek die keramiek een iriserende glans geeft. Lustertegels werden vooral gebruikt om moskeeën en heiligdommen te versieren. Vanaf de 19e eeuw raakten ook Europese verzamelaars gefascineerd door deze glanzende tegels.
De Ilkhanidische motieven inspireerden kunstenaars zoals M.C. Escher en de Arts and Crafts-beweging. De belangstelling bleef lang bestaan: het museum verwierf deze tegel pas in 1975, toen hij werd verkocht als een exemplaar uit Kashan, het beroemde productiecentrum van lusterkeramiek.
Restauratie of collage?
In de 19e eeuw verzamelden musea wereldwijd lustertegels met vrijwel identieke ontwerpen; inmiddels zijn er meer dan 160 bekend. Hun herkomst was lange tijd onduidelijk, totdat archeologen vergelijkbare scherven en mallen vonden in Takht-i Sulaiman (‘Troon van Salomo’) in Iraans Azerbeidzjan. Sindsdien wordt dit type tegel vaak met deze vindplaats verbonden.
Deze tegel werd echter zwaar gerestaureerd voordat hij aan het museum werd verkocht. Aan de achterkant zijn verschillende scheuren zichtbaar, en aan de voorkant lijken delen later te zijn toegevoegd. Mogelijk is de tegel zelfs samengesteld uit meerdere scherven.
The Book of Kings
Veel lustertegels uit de Ilkhanid-periode dragen een half vers uit de Shahnameh (Boek der Koningen), het beroemde Perzische epos van de dichter Ferdowsi (ca. 934–1025). Dit lange gedicht over mythische en historische koningen van Perzië bleef eeuwenlang een belangrijke bron van inspiratie.
Traveling Tiles
Lustertegels bleven niet altijd op de plek waar ze oorspronkelijk waren aangebracht. Ze konden van muren worden verwijderd en opnieuw worden gebruikt in andere gebouwen. Zo zijn Ilkhanidische lustertegels teruggevonden in de 14e-eeuwse kerk van Eghvard in Armenië.
In de 19e eeuw kwamen veel van deze tegels via handel en verzamelaars in Europese musea terecht. Door hergebruik, restauraties en verzamelpraktijken is de oorspronkelijke herkomst van individuele tegels vandaag de dag vaak moeilijk te achterhalen. Elke tegel vormt zo een klein puzzelstukje in een groter historisch verhaal.